Актуаль мәсьәлә, сүз дә юк. Мин бу юлы проблеманың матди – акчага, хезмәткә, карьерага бәйле булган якларын карарга җыенмыйм. Ә бары тик афәткә китерүче  шушы мәгънәсез тормышның төп авыруының сәбәбен, аның яралгыларының ни­дән гыйбарәт булуын күр­сәтергә телим. Ягъни рухи өлкәнең торышына кагылмакчы булам.

Кайберәүләр: ”Ленин урамы иде, Тукайныкы булыр, әмма нәрсә үзгәрер соң?” – диярләр. Әлбәттә, берни дә үзгәрмәячәк. Берәүнең дә матди байлыгы артмас.  Шөкер, әлегә берәүгә дә Тукайның кемлеген аңлатасы юк, ул – татар халкының горурлыгы, шулай ук без бүгенге көндә “татар җырчысы”, “татар галиме”, “татар спортчысы” кебек төшенчәләр арасында яшибез. Алар белән горурланабыз, бәйрәм-кичәләребез дә, башкаларга күрсәтер чараларыбыз да алардан башка узмый. Ә киләчәк нинди булыр? Бүгеннән җиң сызганып эшләмәсәк, диюем.  Минем иманым камил, киләчәктә дә  Мәңгәрдән булсын, Әтнә районыннан булсын, бик күп сәнгать-әдәбият әһелләре, зыя­лылар чыгачак. Сез аларны туган халыкка, милләткә хезмәт итүчеләр, аның күз карасын саклаучылар дип аңлый күрегез. Ел саен бер-ике генә укучы булса да шушы юлны сайлар. Тарих шуны күрсәтә, нинди генә заманнар булмасын, милләткә хезмәт итәргә әзер торучылар булган. Әле алай гынамы соң, әби-бабаларыбыз данлыклы татар байлары турында сөйлиләр, алар мәдрәсәләр ачканнар, мә­четләр төзегәннәр, ки­тап­ханә булдырганнар, фәкыйрьләргә ярдәм иткәннәр, үрнәк күрсәткәннәр, тәрбия эше белән шөгыльләнгәннәр. Хәзер төзисе дә юк, булганын саклыйсы гына. Тик аның сагында торырлык, булганын карарлык, кадерләр­лек үсеп килүче буын зәгыйфь. Чөнки ул тәрбия­ләнмәде. Педагоглар ни­ләрдер эшләргә тырыштылар, ләкин аларның хез­мәтләре күренмәде. Бик кызганыч, милли тойгының, үз халкыңны яратуның ни икәнен белмибез. Хәтта мәктәп директорлары да милләтне үстерү идеясе белән янмадылар. Киләчәктә авыл зиратын караучы да, чишмәләрне төзекләндерүче дә, мәчет утларын сүндерми саклау­чы да булмаячак. Чөнки, мәктәп – җәмгыятьнең аерыл­гысыз кисәге, моңа бо­рылып та карамады, идеология эше тукталды. Ә яшүсмерләр белән ни булып бетте? Алар, “унберенче”не тәмамлау белән, өере-өеме белән бер йодрыкка төйнәлеп, шәһәргә чыгып чаптылар. Чабуын чаптылар, ләкин бернинди идея-фикерсез бит ул! Уку максаты бары тик тышкы ялтыравык кы­на. Менә прогрессия, ике проблемалы булды, авыл яшь көчсез калды, ә яшьләр фикере булмаган җирдә киләчәк юк. Ә җәм­гыять үз мәнсезлеген дәвам итте: әллә нинди чор баласы булып, акча дип янып үстек, укытучыларның күпме хезмәт хакы алулары кызыксындыра иде. Башлангыч класста ук акча исәбен белдек, белмәслек тә түгел, бу чорда акча белән уйнадылар, аның өч нулен “кистеләр”, ягъни матди байлыкны аңлау тойгысы бездә рухи байлыкны аңлауга караганда ир­тәрәк формалашты. Нә­­тиҗәдә нәрсә булды: укы­тучылар да, укучылар да нинди урамнан йөргәнлекләрен белмәделәр, Ле­ниннанмы, Гитлерданмы, Ту­кайданмы?.. Мәктәпне тә­мамлаучылар бернинди ял­кынлы идеяләр белән ян­мадылар. Ә бүгенге көндә кайсы сәясәтче, җитәкче, галим, журналист­ны идеясез күз алдына китереп була? Бу һөнәр ияләре “татар” сүзтезмәсе белән янәшә йөри. Ә эшмәкәр, инвестор, нефтьче, ювелир (зәр­канчы) дигәндә “татар” сүзе төшеп калсынмы? Бү­генге көндә теләсә-кем бай була ала, ләкин ул татар бае түгел. Әйткәнемчә, милли хис мәктәпләрдә бик сүлпән булды, бик күпләр кем исеме белән йөртелгән мәктәптә белем алуларын, туган якны өйрәнү музеенда нинди байлыклар саклануын, һәм инде килеп, кем исеме белән аталган урамда яшәү­ләрен белмичә үсте. Мон­дый шәхестә җирсү хи­се формалаша аламы инде?.. Әйтерсең лә, бүген патриот булу да, милләтче булу да модада түгел! Без Россиядә милли халыклар булып саналабыз, шулай булгач, илдә үз идеяңнең үзәктә булуына ирешергә кирәк. Ә ирешү юлларының җиңелләрдән булмавы бәхәссез.