Мәктәпләрдә яңа уку елы башланырга санаулы көннәр генә калды. Шул  уңайдан 14 августта ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы Шәмәрдән лицеенда традицион август конференциясенең “Белем бирү учреждениеләренең тәрбия тирәлегендә көндәшлеккә сәләтле шәхес тәрбияләүнең нәтиҗәле чарасы буларак, социаль партнерлык системасы” дип аталган секциясенең пленар утырышын үткәрде. Аның эшендә тәрбия өлкәсендә эшләүче педагоглар, директор һәм аларның тәрбия эше өчен җавап бирә торган урынбасарлары, сыйныф җитәкчеләре, төрле министрлык һәм ведомстволар вәкилләре катнашты.

Пленар утырышны ТР мәгариф һәм фән ми­нистры урынбасары А.Зиннуров алып  бар­­ды һәм төп тема буенча  чыгыш ясады. Көндәш бу­лырга   сәләтле  шәхес тәр­бияләүнең төп нигезе, әл­бәттә, сыйфатлы белем. Ай­рат Канәфи улы чыгы­шында шушы проблемага  кагылышлы шактый сан­нар китерелде, алдынгы педагогик коллектив­лар­ның эш тәҗрибәләре  ана­лиз­ланды.  Министр  урын­басары 2008-2009 уку  елы­ның укучыларга пат­рио­тик тәрбия бирү буенча  яңа социаль әһәмиятле эш­ләр елы булырга тиеш­ле­генә дә басым ясады. Ке­ше яшьтән үк яхшы белән начарны, түбәнлек белән бөеклекне аерырга, үз иле­нең гражданины, патриоты булып үсәргә тиеш. Пат­ри­о­тик тәрбия дигәндә бала­ларны милли үзаңга һәм гражданлык эшенә ия бул­ган шәхесләр, Ватанның лаеклы уллары, кызлары итеп тәрбияләү күз алдын­да тотыла. Ватанпәрвәрлек – туган  илгә мәхәббәт хисе, аның тарихы, мәдәнияте, ка­занышлары белән кы­зык­­сыну, милли символ­ларга, изге урыннарга хөр­мәт белән карау; җәмгы­ятькә һәм халкыңа хезмәт итәргә әзер булу дигән сүз. Бу эштә республика мәк­тәпләрендә эшләүче 800дән артык туган якны өйрәтү му­зееның да әһәмияте зур.

Әмма, министр  урынба­са­ры билгеләп  үткәнчә, кай­бер районнарда әлеге пат­риотик тәрбия учакла­ры­ның ябылуы күзәтелә. Мә­сәлән, Әгерҗедә 4 мәктәп му­зееның берсе генә кал­ган. Шулай ук республикада укучыларны Казан музей­ла­рына, тарихи истәлекле урыннарына алып бару кебек йогынтылы чарага да игътибар кими төшкән. Бу­ыннар  арасындагы  багла­нышларга заманга  яраклы яңа эчтәлек бирү онытылып барган күркәм традицияләр үрнәгендә волонтер (яшь тимурчылар) отрядларын торгызу  зарурлыгын да ту­дырды. Әлеге шефлык хә­рәкәтенең укучыларны яр­дәмчел, ихтирамлы булыр­га өйрәтүен искә төшердек бугай. Республикада хәзер 500ләп волонтер отряды яр­дәмгә мохтаҗ өлкәннәргә булышлык итә, укучылар сүз белән  тү­гел, эш про­цес­сында тәр­­бияләнә.

Әмма яшьләрнең үзләре арасында да зурлар, төгәл­рәге, психологлар ярдәме­нә мохтаҗлар күп. Ни ая­ныч, бүген, афәт ялгыз  йөр­­­ми  дигәндәй, наркома­ния корбаны булудан тыш, уку­чыларның  үз-үзләренә кул салулары (суицид) оч­рак­­ла­рының күбәюен дә та­ныр­га туры килә. Министр  урынбасарының чыгы­шын­нан  күренгәнчә, республи­када 2005 елда – 18, 2006 елда – 35, узган ел 43 бала суицид корбаны булган. Мон­дый  аяныч хәл быел без­нең районда  да теркәл­де. Саннар суицид очрак­лары артуы турында сөйли, ә шул ук вакытта белем би­рү учреждениеләрендә ба­ла­ларның эчке  дөнья­сын­нан хәбәрдар булырга ти­еш­ле психологлар кими. “Штат кыскартасы булса, кем­нәрне күздә тотабыз? Пси­холог­ларны”, – диде А.Зин­нуров әлеге белгеч­ләргә  ка­раш­ның үзгәрергә тиеш­легенә басым ясап. Хәзерге вакытта респуб­лика мәктәп­лә­рендә 500 укучыга бер пси­холо­г  туры килә, бу, әл­бәттә, яхшы күр­сәткеч булу­дан ерак то­ра. Оптима­ль­ләштерү ди­гә­ненең  өс­тәмә  белем би­рү процес­сына тискәре йо­гын­ты яса­вына да юл куяр­га ярамаган­лыгы күрсәтел­де. Тәрбиягә  игътибар ки­ме­гәндә сый­фатлы белем  турында сүз дә була  ал­мый.

Күңелсез саннар  шулай  ук көндәшлеккә   сәләтле  шә­хес  формалаштыруда сә­ла­мәтлек саклау тирәле­генең мөһим шартлардан  берсе  булуын  бәян иткән ТР сәламәтлек саклау  ми­нистры урынбасары Р.Го­лу­бева чыгышында да   ки­терелде.  Республикада ба­ла­­лар саны кими бара, ә нин­ди дә булса авыру та­был­­ган­нары арта. Сәла­мәт­лек күр­сәткечләренең нача­ра­юы­ның төп сәбәп­ләре –  укыту процессының ин­тен­сивлашуы, класс­ларда  як­тылык  җитенкерә­мәве, мәк­тәп мебеленең укучы пара­мет­рларына ту­ры килмәве, ги­по­динамия һәм башка­лар. Бу  мәсьә­ләдә белем бирү учреж­дениеләренең матди-тех­ник халәте – иң авырткан урын. Әйтик, ме­дицина кабинетлары урта мәктәп­ләр­нең – 30, теш ка­бинет­лары  10 процен­тын­да гы­на бар. Ашханәләр бе­лән  тәэмин ителеш – 83 про­цент тәшкил итә, кайнар аш һәр ун мәктәпнең тугы­зын­да гына оештырылган.  Пле­нар утырышта катна­шу­чы­ларны ТР Эчке эш­ләр министрлыгының җәмәгать милициясе начальнигы урынбасары Р.Галимбеков чыгышы да уйландырмый калмагандыр. Китерелгән сан­нардан чыгып тирән  фи­­­кер йөрткәндә, чыннан да,­ борчылу өчен нигезләр бар: республика мәктәплә­ренең үзендә генә дә, ягъ­ни укытучылар армый-тал­мый тәрбия алып барган җирдә укучылар тарафын­нан 77 җинаять эшләнгән. Ә парта артында  утыручы­ларның закон белән конф­ликтка керү очраклары мең­­­нән арткан. Урлашу­лар­­­ның 331 факты тер­кәлгән. Укучылар Казанда һәм Түбән Камада хәтта ке­ше үтерү кебек аеруча  авыр җинаятькә кадәр ба­рып җиткәннәр. Балигъ бул­маганнарның җинаять­ләре яшьләр арасындагы әхлак­сыз­лыкның  күзгә нык таш­ланып торган чагылышы гына икәнлеген дә  онытыр­га  ярамый. Әхлак  кризисы­ның  беренче билгеләре – үз-үзеңне тотуда  төр­кем­нәргә хас нормаларга нык  бирелгәнлек, тышкы яр­сыт­кычларга бәйлелек, ата-ана сүзен кире кагуның  нык  кө­чәюе һәм  башка күренеш­ләр игътибардан читтә ка­лып килә. Гомумән, җәмгы­ятьтә ничә  гаиләдә бала­ларга дөрес тәрбия бирел­гәнлеген раслаучы  статис­тика  юк,  тәрбия бирү вази­фаларына үтә җавапсыз караган ата-аналарны хо­кук­ларыннан мәхрүм итү прак­тикасы гына бар. Ми­лиция полковнигы чыгы­шын­­нан   күренгәнчә, 2007 елда 571 ата-ана балалар тәр­бияләү хокукыннан   мәх­­­рүм ителгән булса, бы­ел  да инде андыйларның саны 500дән  арткан. Әмма шул  ук вакытта хокук тәр­тибен яхшы гаиләләрдә тәр­бия­ләнгән яшүсмерләр күб­рәк боза, җинаять  эш­ли.

Гомумән, пленар утырыш­та ясалган чыгышлар  мә­гариф өлкәсендәге проб­лемаларның гаять җитди икәнлеген янә бер ачып  салулары белән  истә  кал­ды. Педагогия  фәннәре  кан­дидаты И.Вахрушева да хәзер мәктәпкә һәм мәк­тәпкәчә учреждениеләргә узган гасырның 90нчы  елларында   илдә  мәгариф системасы җимерелгән  чор­да аумакайланып, шик­ле төркемнәрдә  йөргән  яшьләрнең балалары  ки­лү­ен искәртеп, күпләрнең   күңеленә коткы салды. “Шу­лай да бәйлелектән азат шәхес формалаштыруда төп социаль партнер бу­лып ата-аналар кала”,– диде министрлык  заказы буенча  эшләнгән “Путь с успеху” ди­гән программа авторы. И.Вахрушева инде 11 рай­онда эксперт-кон­суль­тация советында  уңай  бәя  алган әлеге програм­маны кертү буенча эш баш­­лан­ганына басым ясап, баш­каларны да хез­мәт­тәш­леккә  чакыр­ды.

“Мәгариф” өстенлекле мил­ли проектның башка про­ектлар арасында иң кат­лаулысы икәнлеге һәм алга куелган  бурычны социаль партнерлык итүгә нигез­ләнгән үзара хезмәттәш­лек, уртак тырышлык белән  генә хәл итеп  булачагы  һәр­кемгә мәгълүм. Уты­рыш­та катнашкан ТР Пре­зиден­ты­ның дәүләт киңәш­чесе Т.Ла­рионова шушы кат­лаулы бурычны тор­мыш­ка  ашы­ру­да укытучы­ларга зур  уңыш­лар теләде. Чыгыш  ясаучылар  шулай  ук быел­гы уку елы ал­дыннан ТР Мәгариф һәм  фән ми­нистр­­лыгы  оештыр­ган “Көнь­як Осетия бала­ларына  мәк­тәп­кә җыеныр­га  булыш!” хәй­рия  акциясе башлануы да балалар кай­гысы уртак икәнлеген, бердәмлеге­без­не рас­лау­чы чара  булып әверел­сен иде дигән теләк бел­дер­деләр.

Соңыннан мәгариф алдын­гыларын хөрмәтләү танта­насы булды. Безнең рай­оннан Олы Шыңар урта  мәк­тәбенең һәм  Шәмәрдән лицееның тәрбия эшләре буенча директор урын­ба­сарлары Ә.Касыймовага, Л.Емельяновага, Балалар иҗат үзәге директоры урын­­басары Р.Җама­лие­вага “Мәгарифтәге каза­ныш­лары өчен” күкрәк  билгесе тапшырылды, Ти­мершык урта мәктәбе ба­лалар коллективын оешты­ручысы Т.Галимова, Шә­мәр­дән лицееның өстәмә белем бирү укытучысы Р.Са­­фина (рәсемдә, сулда – А.Зиннуров) ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының Мак­тау грамоталары белән  бү­ләкләнделәр.